Ο WBGT – Wet Bulb Globe Temperature είναι ένας βιοκλιματικός δείκτης που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της θερμικής καταπόνησης του ανθρώπινου οργανισμού. Δεν εκφράζει απλώς τη θερμοκρασία του αέρα και δεν πρέπει να συγχέεται με τη μέγιστη θερμοκρασία ή με τον δείκτη δυσφορίας.

Η μεγάλη του αξία είναι ότι συνδυάζει τους βασικούς παράγοντες που καθορίζουν πόσο δύσκολα μπορεί το σώμα να αποβάλει τη θερμότητα:

τη θερμοκρασία του αέρα,
την ατμοσφαιρική υγρασία,
την ηλιακή και γενικότερα την ακτινοβολούμενη θερμότητα,
την ένταση της κίνησης του αέρα.

Στην πράξη, ο WBGT υπολογίζεται από τη θερμοκρασία φυσικού υγρού θερμομέτρου, τη θερμοκρασία μαύρης σφαίρας και, όταν υπάρχει άμεση ηλιακή ακτινοβολία, από τη θερμοκρασία ξηρού θερμομέτρου. Η OSHA επισημαίνει ότι ο WBGT αποδίδει καλύτερα το πραγματικό θερμικό περιβάλλον ενός εργαζομένου από ένα απλό θερμόμετρο ή από τον Heat Index, επειδή λαμβάνει υπόψη και την ακτινοβολία και τον άνεμο.

Το διεθνές πρότυπο ISO 7243:2017 χρησιμοποιεί τον WBGT ως αρχική μέθοδο ελέγχου για να εκτιμηθεί εάν υπάρχει ή όχι σημαντική θερμική καταπόνηση κατά τη διάρκεια της εργασίας, τόσο σε εξωτερικούς όσο και σε εσωτερικούς χώρους.

Τι σημαίνει μια τιμή WBGT

Μια τιμή WBGT 30°C δεν σημαίνει ότι η θερμοκρασία του αέρα είναι 30°C. Είναι ένας σύνθετος αριθμός θερμικής επιβάρυνσης. Δύο περιοχές με την ίδια θερμοκρασία αέρα μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετικό WBGT, εάν διαφέρουν ως προς την υγρασία, τον άνεμο, τη νέφωση ή την έκθεση στον ήλιο.

Στους συγκεκριμένους χάρτες χρησιμοποιούνται τα όρια κατηγοριοποίησης της ΕΜΥ:

κάτω από 27,8°C: λευκή κατηγορία,
27,8–29,4°C: πράσινη κατηγορία,
29,4–31,1°C: κίτρινη κατηγορία,
31,1–32,2°C: πορτοκαλί κατηγορία,
πάνω από 32,2°C: υψηλότερες κατηγορίες, με σημαντικά αυξημένη θερμική επιβάρυνση.

Τα χρώματα δεν αποτελούν από μόνα τους απόλυτη οδηγία για όλους. Η πραγματική επικινδυνότητα εξαρτάται επιπλέον από: την ένταση και τη διάρκεια της εργασίας, το αν ο εργαζόμενος είναι εγκλιματισμένος, τα ρούχα ή τα μέσα ατομικής προστασίας, την ηλικία και την κατάσταση της υγείας, την έκθεση σε άμεσο ήλιο, τη δυνατότητα για σκιά, νερό και διαλείμματα. 

Η βαριά σωματική εργασία παράγει σημαντική μεταβολική θερμότητα και μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ακόμη και σε τιμές WBGT που είναι ανεκτές για κάποιον που βρίσκεται σε ανάπαυση.

Πώς χρησιμοποιείται επιχειρησιακά

Ο δείκτης είναι ιδιαίτερα χρήσιμος για: εργαζομένους σε οικοδομές, τεχνικά έργα, αγροτικές εργασίες και οδικά συνεργεία, προσωπικό πολιτικής προστασίας και πυρόσβεσης, αθλητές και διοργανωτές υπαίθριων εκδηλώσεων, στρατιωτικό προσωπικό, ηλικιωμένους, μη εγκλιματισμένα άτομα και όσους έχουν αυξημένη ευαισθησία στη ζέστη. Με βάση την τιμή του, μπορεί να αποφασιστεί μεταφορά των βαριών εργασιών σε πρωινότερες ώρες, μείωση του ρυθμού εργασίας, συχνότερες εναλλαγές προσωπικού, περισσότερα διαλείμματα σε δροσερό σημείο και συνεχής πρόσβαση σε νερό.

Οι οδηγίες περιλαμβάνουν περιορισμό του χρόνου έκθεσης, αύξηση του χρόνου αποκατάστασης σε δροσερό χώρο, ελάττωση της σωματικής επιβάρυνσης, επαρκή ενυδάτωση και σταδιακό εγκλιματισμό των εργαζομένων.

Η εικόνα στην Ελλάδα το επόμενο τριήμερο

Οι χάρτες αποτελούν αριθμητική πρόγνωση WBGT εξωτερικού χώρου, βασισμένη στο ECMWF IFS 0,25° και όχι επιτόπια μέτρηση. Συνεπώς αποτυπώνουν τη γενική γεωγραφική κατανομή του κινδύνου, αλλά δεν μπορούν να περιγράψουν πλήρως μια συγκεκριμένη ταράτσα, εργοτάξιο, ασφαλτοστρωμένο χώρο ή σημείο χωρίς αερισμό.

Τρίτη 21 Ιουλίου

Η Τρίτη παρουσιάζει την πιο εκτεταμένη θερμική καταπόνηση του πρώτου μέρους του τριημέρου. Στη μεγαλύτερη έκταση της χώρας επικρατούν τιμές στην πράσινη κατηγορία, όμως εμφανίζονται αρκετές περιοχές στην κίτρινη κατηγορία, ιδιαίτερα: στη Θεσσαλονίκη, περίπου 29,3°C, στη Λάρισα, περίπου 29,2°C, στη Χαλκίδα, περίπου 29,4°C, στην Αθήνα, περίπου 29,5°C, στην Καλαμάτα, περίπου 29,1°C, στην Κέρκυρα, περίπου 30,2°C. Η Κέρκυρα εμφανίζει μία από τις υψηλότερες ενδεικτικές τιμές μεταξύ των επιλεγμένων πόλεων. Τοπικά στη Θεσσαλία, στην κεντρική Μακεδονία, στην ανατολική Στερεά και σε τμήματα της δυτικής Ελλάδας διακρίνονται θύλακες υψηλότερων τιμών, χωρίς όμως να εμφανίζεται γενικευμένη πορτοκαλί ή κόκκινη κατηγορία.

Για βαριά υπαίθρια εργασία, ειδικά από το μεσημέρι έως το απόγευμα, χρειάζεται αυξημένη προσοχή. Η μέγιστη επιβάρυνση στις επιλεγμένες περιοχές εντοπίζεται περίπου στις 15:00.

Τετάρτη 22 Ιουλίου

Την Τετάρτη η συνολική εικόνα παραμένει επιβαρυμένη, αλλά η κατανομή αλλάζει. Οι ενδεικτικές τιμές είναι: Χαλκίδα 30,1°C, Καλαμάτα 30,5°C, Ηράκλειο 29,4°C, Λάρισα 28,8°C, Κέρκυρα 28,6°C, Αθήνα 28,4°C, Πάτρα 28,4°C. Η μεγαλύτερη σχετική επιβάρυνση μετατοπίζεται περισσότερο προς: την ανατολική Στερεά και την Εύβοια, τη νότια Πελοπόννησο, τοπικά την Κρήτη, ορισμένα ηπειρωτικά τμήματα της κεντρικής χώρας. Η Χαλκίδα και η Καλαμάτα βρίσκονται καθαρά στην κίτρινη κατηγορία. Στην υπόλοιπη χώρα κυριαρχούν κυρίως λευκές και πράσινες αποχρώσεις. Και πάλι δεν προκύπτει γενικευμένη ακραία θερμική καταπόνηση, αλλά οι τιμές είναι αρκετές ώστε να απαιτείται προσαρμογή των βαριών εργασιών κατά τις θερμότερες ώρες.

Πέμπτη 23 Ιουλίου

Την Πέμπτη καταγράφεται σαφής αποκλιμάκωση στο μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής Ελλάδας. Οι τιμές υποχωρούν σημαντικά: Θεσσαλονίκη 23,4°C, Καβάλα 21,6°C, Αλεξανδρούπολη 22,2°C, Ιωάννινα 23,1°C, Λάρισα 26,2°C, Αθήνα 26,9°C, Χαλκίδα 26,0°C, Πάτρα 25,6°C. Στη βόρεια και κεντρική Ελλάδα κυριαρχεί πλέον η λευκή κατηγορία, ένδειξη αισθητά ηπιότερης θερμικής καταπόνησης. Η υποχώρηση, ωστόσο, δεν είναι απολύτως ομοιόμορφη. Υψηλότερες τιμές διατηρούνται: στη Ρόδο, περίπου 28,3°C, στο Ηράκλειο, περίπου 27,4°C, στην Καλαμάτα και την Αθήνα, κοντά στους 27°C.

Επομένως, η βελτίωση είναι ιδιαίτερα έντονη στη Μακεδονία, στη Θράκη και σε μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής χώρας, ενώ στα νοτιοανατολικά νησιωτικά τμήματα η θερμική επιβάρυνση παραμένει σχετικά αυξημένη.

Αναλυτικά για την Αττική
Τρίτη 21 Ιουλίου

Η Τρίτη είναι η δυσμενέστερη από τις δύο ημέρες για την Αττική.  Οι μεγαλύτερες τιμές εμφανίζονται περίπου στις 15:00: Κέντρο Αθήνας: 29,5°C – κίτρινη κατηγορία Βόρεια Αττική, Τατόι: 29,5°C – κίτρινη Βόρεια προάστια, Μαρούσι: 29,5°C – κίτρινη Νότια προάστια, Ελληνικό: 29,5°C – κίτρινη Πειραιάς: 29,5°C – κίτρινη Δυτική Αττική, Ελευσίνα: 29,4°C, οριακά στη μετάβαση πράσινης προς κίτρινη Νοτιοανατολική Αττική, Λαύριο: 29,0°C – πράσινη Ανατολική Αττική, Σπάτα: 27,8°C, στο κατώφλι της πράσινης κατηγορίας. 

Η κατανομή είναι σχεδόν ομοιόμορφη στο πολεοδομικό συγκρότημα, με το κέντρο, τα βόρεια και νότια προάστια και τον Πειραιά να φθάνουν στην κίτρινη κατηγορία. Τα Σπάτα εμφανίζουν χαμηλότερο WBGT, πιθανότατα λόγω του συνδυασμού χαμηλότερης υγρασίας, καλύτερου αερισμού ή διαφορετικής ακτινοβολιακής επιβάρυνσης στο συγκεκριμένο πλέγμα του μοντέλου. Η εικόνα σημαίνει ότι κατά τις μεσημβρινές και πρώτες απογευματινές ώρες η συνεχής βαριά εργασία σε άμεσο ήλιο δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί σαν μια συνηθισμένη ζεστή ημέρα. Χρειάζονται νερό, σκίαση, διαλείμματα και περιορισμός της έντονης δραστηριότητας.

Τετάρτη 22 Ιουλίου

Την Τετάρτη παρατηρείται γενική βελτίωση στο μεγαλύτερο τμήμα του λεκανοπεδίου, αλλά όχι παντού. Οι τιμές στις 15:00 είναι: Δυτική Αττική, Ελευσίνα: 29,9°C – κίτρινη, Νοτιοανατολική Αττική, Λαύριο: 29,4°C – οριακά κίτρινη, Ανατολική Αττική, Σπάτα: 28,5°C – πράσινη , Κέντρο Αθήνας: 28,4°C – πράσινη, Νότια προάστια, Ελληνικό: 28,4°C – πράσινη , Βόρεια προάστια, Μαρούσι: 28,4°C – πράσινη, Βόρεια Αττική, Τατόι: 28,4°C – πράσινη, Πειραιάς: 28,4°C – πράσινη.

Η υποχώρηση είναι περίπου 1°C WBGT στο μεγαλύτερο μέρος της Αθήνας σε σχέση με την Τρίτη. Αντίθετα, η Ελευσίνα εμφανίζεται ως η περισσότερο επιβαρυμένη περιοχή, με 29,9°C, ενώ αυξημένη παραμένει και η τιμή στο Λαύριο. Αυτό δείχνει ότι η θερμική καταπόνηση την Τετάρτη γίνεται περισσότερο τοπική. Το κεντρικό λεκανοπέδιο περνά στην πράσινη κατηγορία, αλλά η δυτική Αττική εξακολουθεί να απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή για υπαίθριες εργασίες.

Συνολικό συμπέρασμα

Το επόμενο τριήμερο δεν εμφανίζονται γενικευμένες πορτοκαλί, κόκκινες ή μαύρες συνθήκες WBGT στην Ελλάδα. Επομένως, με βάση τη συγκεκριμένη αριθμητική πρόγνωση, δεν προκύπτει ακραία θερμική καταπόνηση σε ευρεία γεωγραφική κλίμακα.

Παρά ταύτα, η Τρίτη και η Τετάρτη παρουσιάζουν τοπικά αξιόλογη επιβάρυνση, με αρκετές περιοχές να περνούν στην κίτρινη κατηγορία. Η Τρίτη επηρεάζει περισσότερο την Αττική και διάφορα ηπειρωτικά τμήματα, ενώ την Τετάρτη οι υψηλότερες τιμές εμφανίζονται κυρίως στην ανατολική Στερεά, στη νότια Πελοπόννησο και τοπικά στην Κρήτη. Την Πέμπτη προβλέπεται σημαντική αποκλιμάκωση στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, με εξαίρεση ορισμένες νότιες και νοτιοανατολικές περιοχές.

Η ουσιαστική πληροφορία του δείκτη είναι ότι ακόμη και χωρίς ακραίες θερμοκρασίες αέρα, ο συνδυασμός ζέστης, υγρασίας, ηλιακής ακτινοβολίας και μειωμένου αερισμού μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά εργαζομένους, αθλητές, ηλικιωμένους και μη εγκλιματισμένα άτομα. Οι προγνωστικοί χάρτες αποτελούν χρήσιμο εργαλείο έγκαιρου σχεδιασμού, αλλά σε κρίσιμους χώρους εργασίας πρέπει να συμπληρώνονται με επιτόπια μέτρηση WBGT και αξιολόγηση του πραγματικού φόρτου εργασίας.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και  Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου  - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.